-
Notifications
You must be signed in to change notification settings - Fork 0
Expand file tree
/
Copy pathlecture02.tex
More file actions
634 lines (522 loc) · 19.7 KB
/
lecture02.tex
File metadata and controls
634 lines (522 loc) · 19.7 KB
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
\documentclass[unknownkeysallowed,xcolor=table]{beamer}
\usepackage[T2A,T1]{fontenc}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[english,russian]{babel}
\usepackage{amsmath}
\usepackage{listings}
\usepackage{url}
\usepackage{textcomp}
\usepackage{multirow}
\usepackage{tikz}
\setbeamertemplate{navigation symbols}{}
\newcolumntype{C}[1]{>{\centering\let\newline\\\arraybackslash\hspace{0pt}}m{#1}}
\newcolumntype{S}[1]{>{\columncolor[HTML]{AAACED}\centering\let\newline\\\arraybackslash\hspace{0pt}}m{#1}}
\newcommand{\textapprox}{\raisebox{0.5ex}{\texttildelow}}
\newcommand{\rarr}{$\rightarrow$}
\colorlet{mygreen}{green!60!blue}
\colorlet{mymauve}{red!60!blue}
\definecolor{light-gray}{gray}{0.9}
\lstset{
basicstyle=\ttfamily\small,
commentstyle=\color{mygreen},
keywordstyle=\color{blue},
numberstyle=\tiny\color{blue},
stringstyle=\color{mymauve},
numbers=left,
stepnumber=1,
columns=fullflexible,
breaklines=true,
postbreak=\mbox{\textcolor{red}{\ensuremath{\hookrightarrow}\space}},
literate={~} {\textapprox}{1},
language={[11]C++}
}
\lstnewenvironment{cmdline}
{\lstset{
basicstyle=\ttfamily\scriptsize,
keywordstyle=\color{blue},
backgroundcolor=\color{light-gray},
language={bash}
}}
{}
\lstnewenvironment{cmdlinelarge}
{\lstset{
basicstyle=\ttfamily\small,
keywordstyle=\color{blue},
backgroundcolor=\color{light-gray},
language={bash}
}}
{}
\makeatletter
\newcommand{\srcmediumsize}{\@setfontsize{\srcmediumsize}{7pt}{7pt}}
\makeatother
\makeatletter
\newcommand{\srcbigsize}{\@setfontsize{\srcbigsize}{8pt}{8pt}}
\makeatother
\makeatletter
\newcommand{\srcsize}{\@setfontsize{\srcsize}{6pt}{6pt}}
\makeatother
\makeatletter
\newcommand{\srcsmallsize}{\@setfontsize{\srcsmallsize}{5pt}{5pt}}
\makeatother
\title[C++]
{Программирование на языке C++}
\subtitle{Вводный курс}
\author[А.~Б.~Морозов]
{
\texorpdfstring{Александр Морозов\newline\href{mailto:gelu.speculum@gmail.com}{gelu.speculum@gmail.com}}
{Александр Морозов}
}
\date[ITMO 2021]
{ИТМО, весенний семестр 2021}
\logo{%
\makebox[0.97\paperwidth]{%
\includegraphics[align=c,width=2cm,keepaspectratio]{itmo_logo.png}
\hfill
\includegraphics[align=c,width=1.5cm,keepaspectratio]{itiviti_logo.png}
}
}
\AtBeginSection[]
{
\begin{frame}
\frametitle{Содержание}
\tableofcontents[currentsection]
\end{frame}
}
\begin{document}
\frame{\titlepage}
%-------------------------------------------------
\section{Текст программы и этапы его обработки}
\begin{frame}{Текст программы}
\includegraphics[align=c,width=9.5cm,keepaspectratio]{images/text_decl_bin.png}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Комментарии}
\begin{lstlisting}
/* Comment */
/*
* Multi-line comment
*/
// Single-line comment
//
//
// Fancy comment formatting
//
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Основные этапы трансляции}
\begin{enumerate}
\item Склейка строк через \lstinline{\} \vspace{1em}
\item Предварительная токенизация (комментарии, пробелы, базовые токены) \vspace{1em}
\item Препроцессор ($\forall I \rightleftharpoons 1\dotso3$) \vspace{1em}
\item Склейка смежных строковых литералов \vspace{1em}
\item Компиляция \vspace{1em}
\item Компоновка
\end{enumerate}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Базовые токены}
\begin{itemize}
\item идентификаторы
\item числовые токены
\item символьные, строковые литералы и аргументы \lstinline{#include}
\item операторы и символы пунктуации
\item иное
\end{itemize}
\vspace{1em}
\begin{lstlisting}
a+++++b // a ++ ++ + b
a++ + ++b // a ++ + ++ b
1E+12 // OK
0x1E+12 // bad
0x1E +12 // OK
\end{lstlisting}
\end{frame}
%-------------------------------------------------
\section{Функция main}
\begin{frame}[fragile]{Функция main}
\begin{itemize}
\item нельзя явно вызвать
\item нельзя взять адрес
\item не может быть автоматически сгенерирована
\item не может быть перегружена
\item не может иметь спецификаторов \lstinline{inline}, \lstinline{static}, \lstinline{constexpr}
\end{itemize}
\vspace{1em}
\begin{lstlisting}
int main() { /* body */ }
int main(int argc, char * argv[]) { /* body */ }
\end{lstlisting}
\vspace{1em}
\begin{itemize}
\item вызывается после инициализации глобальных переменных
\item выход из \lstinline{main} $\equiv$ завершение программы
\item \lstinline{return 0;} автоматически генерируется в конце тела
\end{itemize}
\end{frame}
%-------------------------------------------------
\section{Базовые элементы программы}
\begin{frame}[fragile]{Идентификаторы}
\begin{itemize}
\item \lstinline{[A-Za-z_][A-Za-z0-9_]*} \vspace{1em}
\item совпадающие с ключевыми словами -- зарезервированы \vspace{1em}
\item содержащие \lstinline{__} -- зарезервированы \vspace{1em}
\item начинающиеся с \lstinline{_[A-Z]} -- зарезервированы \vspace{1em}
\item начинающиеся с \lstinline{_} -- зарезервированы в глобальном пространстве имён
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Неквалифицированные идентифицирующие выражения}
\begin{itemize}
\item корректно определённые идентификаторы \vspace{0.5em}
\item имя перегруженного оператора \lstinline{operator ==} \vspace{0.5em}
\item имя оператора пользовательского преобразования типа \lstinline{operator bool} \vspace{0.5em}
\item имя оператора пользовательского литерала \lstinline{operator "" _km} \vspace{0.5em}
\item имя шаблона со списком аргументов \lstinline{T<a, b, c>} \vspace{0.5em}
\item символ \lstinline{~} с последующим именем класса \lstinline{~Foo} \vspace{0.5em}
\item \lstinline{~decltype(x)}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Квалифицированные идентифицирующие выражения}
\begin{lstlisting}
int a = 13;
struct C
{
int get() const
{ return a; }
int get2() const
{ return ::a; }
int get3() const
{ return ::C::a; }
static int a = 111;
};
int b = C::a;
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Имена}
Имя -- идентифицирующее выражение, связанное с некой программной сущностью через определение. \vspace{2em}
\begin{lstlisting}
int a = 1; // declaration
int f()
{
return a; // usage
}
\end{lstlisting}
\vspace{2em}
Использование \rarr поиск имён \rarr сущность
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Литералы}
\begin{itemize}
\item булевские \lstinline{true}, \lstinline{false} \vspace{0.5em}
\item целочисленные \vspace{0.5em}
\item дробные \vspace{0.5em}
\item символьные \lstinline{'a'} \vspace{0.5em}
\item строковые \lstinline{"Hello\n"} \vspace{0.5em}
\item \lstinline{nullptr}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Целочисленные литералы}
\begin{lstlisting}
-1 // -(1)
31 // decimal
037 // octal
0x1F // hexadecimal
0X1f // hexadecimal
0b11111 // binary
\end{lstlisting}
\vspace{1em}
Тип десятичного литерала -- \lstinline{int}, \lstinline{long}, \lstinline{long long}. \\
\vspace{1em}
Типы других баз могут быть беззнаковые.
\begin{itemize}
\item суффикс \lstinline{u}, \lstinline{U} $\implies$ \lstinline{unsigned}
\item суффикс \lstinline{l}, \lstinline{L} $\implies$ \lstinline{long}
\item суффикс \lstinline{ll}, \lstinline{LL} $\implies$ \lstinline{long long}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Дробные литералы}
\begin{lstlisting}
1e-5 // 10^-5
1. // 1.0
1.23 // 1.23
0x1.2p-1 // 0.5625
\end{lstlisting}
\vspace{1em}
Тип дробного литерала -- \lstinline{double}, либо задаётся суффиксом:
\vspace{0.5em}
\begin{itemize}
\item \lstinline{f} \lstinline{F} $\implies$ \lstinline{float}
\item \lstinline{l} \lstinline{L} $\implies$ \lstinline{long double}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Операторы}
Оператор -- элемент языка, задающий некоторое вычисление над операндами. Может иметь побочные эффекты и результат.
\vspace{1em}
\lstinline{a + b}
\vspace{2em}
Свойства:
\begin{itemize}
\item арность
\item приоритет
\item ассоциативность
\end{itemize}
\begin{lstlisting}
a = b = c // a = (b = c)
a , b, c // (a , b) , c
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}{Список операторов и их свойства}
\url{https://en.cppreference.com/w/cpp/language/operator_precedence}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Выражения}
Операторы $+$ операнды $\implies$ выражения
\vspace{2em}
Первичные выражения
\begin{itemize}
\item литералы
\item идентификаторы
\item \lstinline{(} выражение \lstinline{)}
\item лямбда-выражения
\item выражения свёртки
\end{itemize}
\vspace{1.5em}
Операнд -- первичное выражение или составное выражение.
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Полное выражение}
\begin{itemize}
\item операнд в невычисляемом контексте \vspace{0.5em}
\item константное выражение \vspace{0.5em}
\item выражение инициализации \footnote{\url{https://stackoverflow.com/questions/24224115/interdependent-initialization-with-commas}} \vspace{0.5em}
\item вызов деструктора, сгенерированный в конце времени жизни не-временного объекта \vspace{0.5em}
\item выражение, не являющееся частью другого выражения
\end{itemize}
\begin{lstlisting}
size_t n = sizeof(x) * 2 + y;
int a = 1, b = a;
{
S s;
}
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}{Порядок исполнения}
Порядок исполнения выражения -- порядок вычисления подвыражений составного выражения $\implies$ не определён.
\vspace{1.5em}
$\succ$ \textbf{``упорядочено до''} -- это несимметричное, транзитивное отношение между парой вычислений в рамках одного треда.
\vspace{2em}
A $\succ$ B $\implies$ A полностью завершено до B
\vspace{1.5em}
$\neg$ A $\succ$ B $\land$ $\neg$ B $\succ$ A $\implies$
\begin{itemize}
\item A и B разнесены во времени \vspace{0.5em}
\item A и B пересекаются во времени
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}{Некоторые правила упорядочивания}
$F_i \succ F_{i+1}$
\vspace{2em}
$a \: \mathbf{op} \: b \implies \mathbf{result}(a) \succ \mathbf{result}(a \mathbf{op} b) \land \mathbf{result}(b) \succ \mathbf{result}(a \mathbf{op} b)$
\vspace{2em}
$\mathbf{fun}(args) \implies args \succ fun-eval$
\vspace{2em}
Больше правил: \url{https://en.cppreference.com/w/cpp/language/eval_order}
\vspace{2em}
``Short-circuit evaluation'' для \emph{встроенных} операторов \lstinline{&&} и \lstinline{||}.
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Инструкции}
\[
P = S_1 \to S_2 \to \dotso S_n
\]
\begin{itemize}
\item выражений <\emph{выражение}> \lstinline{;} \vspace{0.5em}
\item блоки \lstinline|{| <\emph{инструкции}> \lstinline|}| \vspace{0.5em}
\item ветвлений \vspace{0.5em}
\item циклов \vspace{0.5em}
\item переходов \vspace{0.5em}
\item объявлений \vspace{0.5em}
\item \lstinline{try} блоки
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}{Инструкции, наглядно}
\hspace*{3cm}\includegraphics[align=c,width=5cm,keepaspectratio]{images/control.png}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Ветвления}
\begin{lstlisting}
if (err)
std::cout << err << std::endl;
if (x > y) {
a = x;
} else {
a = y;
}
switch (z) {
case 'a': return 101;
case 'c': return 33;
default: return -1;
}
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Циклы}
\begin{lstlisting}
for (int i = -10; i < 10; ++i) {
a *= i * i;
}
for (const auto & id : x.get_ids()) {
std::cout << id << std::endl;
}
while (!q.empty()) {
send(q.front());
q.pop_front();
}
do {
std::cout << "Hello there" << std::endl;
} while (false);
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Переходы}
\begin{itemize}
\item \lstinline{goto} \emph{метка} \lstinline{;} \vspace{1em}
\item \lstinline{break;} \vspace{1em}
\item \lstinline{continue;} \vspace{1em}
\item \lstinline{return} \emph{выражение} \lstinline{;} \vspace{1em}
\item \lstinline{return} \emph{braced init list} \lstinline{;}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Переменные}
<\emph{список спецификаторов}> <\emph{список инициализации}> \lstinline{;}
\vspace{1.5em}
\emph{список спецификаторов} $\equiv$ [[\emph{спецификатор}]...] \emph{тип}
\vspace{1.5em}
\emph{список инициализаци} $\equiv$ \emph{id} [\lstinline{=} \emph{expr}] [, \emph{id} ...]
\vspace{2em}
\begin{lstlisting}
int a;
char b = '\t';
const float x = 0.001, y = 1e+10;
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Область видимости}
\begin{lstlisting}
// no 'x' visible yet
int x = 11;
int main()
{
{
int y = x + 2; // 13
int x = x; // uninitialized
x = y * 2; // 26
{
int z = x; // 26
}
}
int z = x; // 11
int u = y; // compilation error
}
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Некоторые операторы}
\begin{lstlisting}
int x, y = 5; // not an assignment
x = 1 + 2;
y *= x / 2;
x = ++y;
x = y++;
x--;
y = -x;
x = 10 % 4;
x = 0b101 & 0xF;
x = 0xC | 0xA;
x ^= 011;
x = 0b101 << 4;
auto b = !x || y;
auto bb = !x && y;
auto bbb = x != y;
auto bbbb = x == y;
\end{lstlisting}
\end{frame}
%-------------------------------------------------
\section{Базовые типы}
\begin{frame}[fragile]{Типы}
Объекты, выражения, функции, ... : тип
\vspace{2em}
\begin{itemize}
\item базовые (фундаментальные) \vspace{1em}
\item сложные (составные)
\end{itemize}
\vspace{1em}
\begin{lstlisting}
using T = int;
static const int * x;
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}{Базовые типы}
\begin{itemize}
\item \lstinline{void} \vspace{0.5em}
\item \lstinline{std::nullptr_t} \vspace{0.5em}
\item арифметические \vspace{0.5em}
\begin{itemize}
\item дробные \vspace{0.5em}
\item интегральные \vspace{0.5em}
\begin{itemize}
\item логический \lstinline{bool} \vspace{0.5em}
\item символьные \lstinline{char}... \vspace{0.5em}
\item знаковые целые \lstinline{int}... \vspace{0.5em}
\item беззнаковые целые \lstinline{unsigned}... \vspace{0.5em}
\end{itemize}
\end{itemize}
\end{itemize}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Явные и неявные приведения типов}
\begin{lstlisting}
float a = 10; // int -> float
int i = -101;
unsigned long x = 1; // int -> unsigned long
auto y = x + i; // int -> unsigned long
int b = 1.5; // double -> int
int c{static_cast<int>(a)}; // explicit cast
\end{lstlisting}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Требования к целым числовым типам}
\scriptsize
\centering
\begin{tabular}{|C{8em}|C{6em}|C{6em}|S{3em}|S{3em}|S{3em}|}
\hline
\bfseries Тип & \bfseries Минимальное значение & \bfseries Максимальное значение & \bfseries ILP32 & \bfseries LP64 & \bfseries LLP64 \\
\hline
char & & & 8 & 8 & 8 \\
signed char & -127 & 127 & 8 & 8 & 8 \\
unsigned char & 0 & 255 & 8 & 8 & 8 \\
\hline
short & & & & & \\
short int & \multirow{-2}{*}{-32767} & \multirow{-2}{*}{32767} & \multirow{-2}{*}{16} & \multirow{-2}{*}{16} & \multirow{-2}{*}{16} \\
\hline
unsigned short & & & & & \\
unsigned short int & \multirow{-2}{*}{0} & \multirow{-2}{*}{65535} & \multirow{-2}{*}{16} & \multirow{-2}{*}{16} & \multirow{-2}{*}{16} \\
\hline
int & -32767 & 32767 & 32 & 32 & 32 \\
\hline
unsigned & & & & & \\
unsigned int & \multirow{-2}{*}{0} & \multirow{-2}{*}{65535} & \multirow{-2}{*}{32} & \multirow{-2}{*}{32} & \multirow{-2}{*}{32} \\
\hline
long & & & & & \\
long int & \multirow{-2}{*}{-2147483647} & \multirow{-2}{*}{2147483647} & \multirow{-2}{*}{32} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{32} \\
\hline
unsigned long & & & & & \\
unsigned long int & \multirow{-2}{*}{0} & \multirow{-2}{*}{4294967295} & \multirow{-2}{*}{32} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{32} \\
\hline
long long & & & & & \\
long long int & \multirow{-2}{*}{$-2^{63}-1$} & \multirow{-2}{*}{$2^{63}-1$} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{64} \\
\hline
unsigned long long & & & & & \\
unsigned long long int & \multirow{-2}{*}{0} & \multirow{-2}{*}{$2^{64}-1$} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{64} & \multirow{-2}{*}{64} \\
\hline
\end{tabular}
\end{frame}
\begin{frame}[fragile]{Требования к дробным числовым типам}
\centering
\begin{tabular}{|C{8em}|C{8em}|C{8em}|}
\hline
\bfseries Тип & \bfseries Минимальное число точно представимых десятичных цифр & \bfseries Максимально представимое число \\
\hline
float & 6 & 1E+37 \\
double & 10 & 1E+37 \\
long double & 10 & 1E+37 \\
\hline
\end{tabular}
\end{frame}
\end{document}